Jest takie popularne powiedzenie, które chyba słyszało każde dziecko: Najpierw nauka, później zabawa. Wypowiadane jest głównie w kontekście odrabiania lekcji po szkole. Ma ono pewną motywacyjną moc, ponieważ stawia zabawę jako nagrodę za ciężką pracę. Może jednak sprawić, że czynności związane z nauką przestaną być pozytywnie postrzegane, a przystępowanie do niej będzie odbywać się z niechęcią.
Edutainment, czyli połączenie zabawy i nauki, całkowicie to zmienia. Miksując jedno i drugie w tym samym czasie sprawia, że nauka staje się przyjemniejsza, a zabawa nieco mądrzejsza. Dlaczego jednak warto łączyć jedno z drugim?
Tak zaczynamy naukę
Po pierwsze zabawa jest naturalną i pierwszą formą zdobywania wiedzy o świecie wśród dzieci. W przyjemnym środowisku mają okazję do bezpiecznego testowania własnych umiejętności oraz wyciągania z nich wniosków na przyszłość. W dodatku, jest to zazwyczaj nauka nieuświadomiona. Dziecko nie ma pojęcia, że się właśnie czegoś uczy, a nadal robi to chętnie.
Możemy tutaj mówić o ukierunkowanej na naukę zabawie, na przykład eksperymentalnie sprawdzić, jak poruszają się samochodziki oraz mierzyć czas, odległość jazdy, żeby dowiedzieć się, jaką dane auto ma prędkość, ale nie tylko. Zwykła i swobodna zabawa również sprzyja rozwijaniu wiedzy czy umiejętności. Poruszanie lalkami sprzyja testowaniu różnych sposobów interakcji międzyludzkich, a budowanie czegoś w piaskownicy daje wiedzę o technikach budowlanych czy właściwości materiału, jakim jest piasek.
Zabawa sprzyja pamięci
Pamięć ludzka to wciąż nie do końca zbadany obszar przez naukowców. Nie mniej jednak dzięki badaniom naukowym jesteśmy w stanie przytoczyć kilka sposobów, które sprawiają, że długotrwale oraz dość w pełni pamiętamy rzeczy.
Emocje, jakie przeżywamy w danym momencie mają wpływ na to, jak zapamiętamy dane wspomnienie oraz pomagają nam przypomnieć sobie coś po czasie. Są jak zakładki w katalogach naszej pamięci. Dużo łatwiej przez to znaleźć te ciekawsze momenty. Tworząc zaś edukacyjne doświadczenie, sprawiamy, że wyróżni się na tle codziennego siedzenia w ławkach i zapisze się mocniej na kartach pamięci.
Każdy z nas pamięta te momenty, w których coś się udało lub coś osiągnęliśmy. Tak samo może być po rozwiązaniu problemu w ramach jakiegoś projektu. Po pierwsze, znowu mamy tu do czynienia z emocjami. Po drugie, takie momenty w życiu często odtwarzamy ponownie, opowiadając komuś o tym lub na przykład samemu sobie, żeby się dowartościować. Wracanie raz na jakiś czas do wspomnień czy różnych informacji, również wzmacnia pamięć o nich.
Przyjemność motywuje
Ludzie są niemal uzależnieni od czerpania przyjemności. Tak jesteśmy zbudowani. W naszym mózgu funkcjonuje szlak dopaminergiczny (układ rejonów w mózgu związany z wytwarzaniem dopaminy), który uruchamia się, kiedy robimy coś przyjemnego. Odpowiada między innymi za to przyjemne uczucie, które odczuwamy w pozytywnych sytuacjach. Jest to sposób naszego mózgu na nagradzanie i samomotywowanie się do dalszego wykonywania czynności dla nas pożytecznych. Wśród czynności związanych z odczuwaniem przyjemności znajdziemy na przykład rozrywkę, jedzenie, zdobywanie osiągnięć czy łupów na zakupach, czyli między innymi w takich sytuacjach, które ewolucyjnie pomagały nam w przetrwaniu (zdobywanie pożywienia, wzmacnianie relacji społecznych, dbanie o własne bezpieczeństwo).
Kiedy wykonujemy pewną czynność i zostajemy za nią nagrodzeni przyjemnym uczuciem spowodowanym uwolnieniem dopaminy, chcemy, aby dane zdarzenie się powieliło w naszym życiu, gdyż dobrze się wtedy czuliśmy. Tak rodzi się motywacja do poszukiwania takich uszczęśliwiających nas bodźców oraz angażowanie w to, po czym czujemy się dobrze. Jest to dążenie do wykonywania pewnej czynności, żeby uzyskać nagrodę zewnętrzną lub wewnętrzną, na przykład w postaci uwalniającej się dopaminy czy dobrego samopoczucia. Cały proces ma też ewolucyjne podłoże, żeby trzymać nas bliżej tych dobrych dla nas rzeczy, a daleko od tych złych.
Czemu nie wykorzystać tego mechanizmu w edukacji? Wykorzystując zabawę i edutainment, jesteśmy w stanie coś takiego powoli wprowadzić. Elementy rozrywkowe wplecione w materiały dydaktyczne sprawią, że uczeń będzie przyjemnie się czuł na danych zajęciach, ale również będzie zmotywowany czekał na kolejne zajęcia.
Wzbogaca o nowe praktyczne umiejętności
Długo by wymieniać wszystkie umiejętności, które można zdobyć w czasie zabawy i edutainmentu. Wiele zależy od samej formy takiej mądrej rozrywki. Wymienię kilka przykładowych:
- planowanie, budowanie strategii,
- rozwiązywanie problemów,
- dyskutowanie,
- wyrażanie własnych opinii i uczyć,
- rozwijanie relacji międzyludzkich,
- rozwiązywanie konfliktów,
- rozwój fizyczny,
- rozwijanie wyobraźni i kreatywności,
- odkrywanie świata,
- zrozumienie, skąd się biorą pewne zasady i zależności,
- różnego rodzaju umiejętności techniczne i manualne.
To miło i efektywnie spędzony czas
Połączenie zabawy i nauki to bombowa mieszanka na lekcjach, która może przełożyć się na efektywność naszej nauki. Co równie ważne, będzie to także przyjemnie spędzony czas, który będzie budził w nas pozytywne odczucia. Taka win win sytuacja.
Źródła:
https://www.psychologistworld.com/emotion/emotion-memory-psychology
https://researchrepository.murdoch.edu.au/id/eprint/993/1/Published_Version.pdf
